Onlangs verwierf Bibliotheek Rotterdam een bijzonder boek voor de Erasmuscollectie. Het gaat om een zogenaamd ‘lost book’: een boek dat internationaal bekend staat als verloren gegaan in de loop der geschiedenis. We weten dat er veel meer verschillende boeken hebben bestaan dan we nu uit het verleden over hebben, omdat bijvoorbeeld veilingcatalogi boeken vermelden die er niet meer zijn. Die boeken staan nu aangemerkt als ‘lost books’ en zijn een belangrijke factor om een goed beeld te krijgen van boekproductie in het verleden, die dus veel omvangrijker was dat de boeken die nu nog als erfgoed bewaard worden.
Door het terugvinden van zo’n ‘verloren boek’ hebben we een onbekend puzzelstukje gevonden over de geschiedenis en invloed van Erasmus’ ideeën. De UNESC0-Erasmuscollectie van Bibliotheek Rotterdam groeit daarmee verder aan belang op wereldniveau, aangezien dit boekje het enige overgebleven ter wereld is van wat ooit een oplage moet zijn geweest van misschien wel 1.000 exemplaren.
Het boekje betreft La civilité puerile (Lyon: Hugues Gazeau, 1609), een Franse vertaalde bloemlezing uit Erasmus’ De civilitate morum puerilium (1530), een invloedrijk werk over de morele en praktische opvoeding van kinderen, en wereldwijd het eerste traktaat over dit onderwerp. Volgens Erasmus verdiende opvoeding en scholing de volle aandacht, omdat de jeugd de toekomst had: met goede bagage zouden zij later de wereld beter kunnen maken. Opvoeding en onderwijs stonden dus aan de basis van de maatschappij. De Franse humanist Jean Louveau maakte vanuit Erasmus’ werk een Franstalige bloemlezing, wat een goed voorbeeld geeft van de invloed die Erasmus uitoefende op de ontwikkeling van ideeën in de vroegmoderne periode. Het boekje heeft een klein formaat en is slechts 80 pagina’s dik, en is gedrukt in een prachtig civilité-lettertype. Dit lettertype, dat oorspronkelijk is ontworpen door de beroemde lettersnijder Robert Granjon, imiteert een typische 16de-eeuwse handschriftstijl. Het is vernoemd naar een van de eerste teksten die hiermee werden gedrukt: Erasmus’ De civilitate morum puerilium.
In de internationale standaardbibliografie van vroegmodern drukwerk, de Universal Short Title Catalogue (USTC), staat het boekje vermeld als ‘lost’:
Het is niet duidelijk waarop de USTC dit baseert; hoogstwaarschijnlijk staat het vermeld in een vroegmoderne veilingcatalogus van een overleden boekenbezitter van wie de privébibliotheek werd geveild. Omdat geen exemplaren van deze uitgave bekend waren in openbare bibliotheken, staat het te boek als ‘verloren’. Het boekje is afkomstig van een antiquair uit Austin, Texas, die mij benaderde of ik interesse had om het aan de Rotterdamse collectie toe te voegen. Dit geeft nog maar eens aan dat Bibliotheek Rotterdam internationaal bekendstaat als bewaarder van dé grootste Erasmuscollectie ter wereld.
