Het oudste standbeeld van Erasmus vernield, in ere hersteld en afgedankt
Nergens was tot nu toe bekend wat er met het oudste standbeeld van Erasmus is gebeurd.
Dit raadsel over het eerste door de stad opgerichte standbeeld van Erasmus is onlangs opgelost. Dat is te danken aan Michiel Roscam Abbing die altijd had onthouden dat hij in 1993 in het NRC Handelsblad een artikel had gelezen over de vondst van een afbeelding van het oudste standbeeld van Erasmus in een Zwitsers album amicorum. Hans Jakob vom Staal, een bewonderaar van Erasmus, zag in september 1563 het beeld in Rotterdam en liet het afbeelden in zijn album. Het onderschrift vermeld dat het standbeeld door het stadsbestuur van Rotterdam ter ere van Erasmus op de Markt was opgericht.
Roscam Abbing bestudeert al jaren de duizenden – meest ongepubliceerde en vaak moeilijk leesbare – aantekeningen van de Harderwijkse burgemeester Ernst Brinck (1582-1649), omdat ze onverwacht interessante waarnemingen kunnen prijsgeven. Brincks beschrijving uit 1602 van het beeld van Erasmus is zo’n waarneming. Toen hij deze notitie tegenkwam, herinnerde hij zich dat er een afbeelding van het oudste beeld bestond, namelijk in dat Zwitserse album. Op zoek naar die afbeelding, vond hij op onze website de uitgave ‘Standbeelden van Erasmus’ uit 2008. Daaruit bleek een nog onopgeloste kwestie. Nadat het standbeeld door de Spanjaarden in 1572 was vernield en in het water gegooid, kwam er tijdelijk een houten beeld van Erasmus, op dezelfde plek op de Markt. Daarna werd die vervangen door een stenen beeld, blijkt uit diverse beschrijvingen. Onze brochure verwoordde de kwestie als volgt: “Of dit het uit het water opgeviste beeld was, valt niet meer te achterhalen”.
De notitie van Brinck geeft het antwoord. Hij noteerde over het stenen beeld in 1602: “Dit beeld smeten de Spanjaarden van boven neer in het water toen zij de stad innamen, zeggende hij was een ketter geweest”. Het bekende bronzen beeld van Hendrick de Keijzer uit 1622 verving dus een stenen beeld dat in ere was hersteld. Een tweede belangrijke conclusie is dat Erasmus in het oorspronkelijke stenen beeld al een boek in zijn rechterhand vasthield, een detail dat de onbekende tekenaar in het album niet weergaf.
Het resultaat van Roscam Abbings onderzoek is een artikel in de 62e editie van VINDmagazine dat onlangs verschenen is. Het is onderdeel van een reeks artikelen over bijzondere niet eerder gepubliceerde aantekeningen van burgemeester Brinck. Zoals onder meer: zijn vroege waarneming van de Camera Obscura bij de Jezuïeten in Constantinopel; het oudste ooggetuige verslag van het praalgraf van Piet Hein in de Oude Kerk van Delft; dieren en riviergoden uit marmer gehakt door Artus Quellinus in het stadhuis van Amsterdam (Paleis op de Dam).
Roscam Abbing is in 1999 gepromoveerd op Rembrandt-documenten en heeft altijd veel (kunst)historisch onderzoek verricht.
De brochure ‘Standbeelden van Erasmus in Rotterdam: 1549-2008’ vindt u op onze website onder Publicaties.
VINDmagazine is een tijdschrift over geschiedenis, archeologie, kunst en antiek dat vier keer per jaar verschijnt. Zie www.vindmagazine.nl
Tijdbalk oudste standbeeld van Erasmus
1557: Oprichting stenen beeld van arduin
1572: Vernield door Spaanse soldaten
1583: Vervangen door een houten beeld
1596: Hersteld, en van nieuw hoofd voorzien
1602: Ernst Brinck ziet dit beeld
1622: Afgedankt en vervangen door bronzen beeld van Hendrick de Keijser
1656: Als versteviging gebruikt voor kademuur en gezien
1662: Opgegraven en naar de Doelen gebracht
