Verloren gewaand boek van Erasmus te zien in Stadsarchief Rotterdam
Tijdens de jaarlijkse Erasmusweek (24 t/m 31 oktober) laat Bibliotheek Rotterdam voor het eerst La civilité puerile zien: een Franse bewerking van Erasmus’ handboek over goede manieren voor kinderen. Het boekje uit 1609 was verloren gewaand en is nu onderdeel van de Rotterdamse UNESCO-Erasmuscollectie.
‘Lost books’
Er hebben veel meer boeken van Erasmus bestaan dan er nu nog over zijn, wat we onder meer weten uit veilingcatalogi die titels vermelden die nergens meer te vinden zijn. Zulke boeken staan internationaal bekend als ‘lost books’. Dit exemplaar kwam naar Rotterdam via een antiquair uit Austin, Texas, die de Erasmuscollectie van Bibliotheek Rotterdam kende en het opgedoken boekje aanbood.
John Tholen, conservator: “Door het terugvinden van zo’n ‘verloren boek’ hebben we een onbekend puzzelstukje gevonden over de geschiedenis en de invloed van Erasmus’ ideeën. De UNESCO-Erasmus collectie van Bibliotheek Rotterdam groeit daarmee verder aan belang op wereldniveau, aangezien dit boekje het enige overgebleven ter wereld is van wat ooit een oplage moet zijn geweest van misschien wel 1.000 exemplaren.
Het was meer een gebruiksboek dan een bewaarboek, en is daardoor waarschijnlijk niet bewaard gebleven in bibliotheken. Het is heel bijzonder dat we deze editie ruim 4 eeuwen later aan onze erfgoedcollectie kunnen toevoegen”.
Het boekje betreft La civilité puerile (Lyon: Hugues Gazeau, 1609), een Franse vertaalde bloemlezing uit Erasmus’ De civilitate morum puerilium (1530), een invloedrijk werk over de morele en praktische opvoeding van kinderen, en wereldwijd het eerste traktaat over dit onderwerp. Volgens Erasmus verdiende opvoeding en scholing de volle aandacht, omdat de jeugd de toekomst had: met goede bagage zouden zij later de wereld beter kunnen maken. Opvoeding en onderwijs stonden dus aan de basis van de maatschappij. De Franse humanist Jean Louveau maakte vanuit Erasmus’ werk een Franstalige bloemlezing, wat een goed voorbeeld geeft van de invloed die Erasmus uitoefende op de ontwikkeling van ideeën in de vroegmoderne periode. Het boekje heeft een klein formaat en is slechts 80 pagina’s dik, en is gedrukt in een prachtig civilité-lettertype. Dit lettertype, dat oorspronkelijk is ontworpen door de beroemde lettersnijder Robert Granjon, imiteert een typische 16de-eeuwse handschriftstijl. Het is vernoemd naar een van de eerste teksten die hiermee werden gedrukt: Erasmus’ De civilitate morum puerilium.
Het eerste handboek over opvoeding
Het boekje laat zien hoe manieren die nu vaak vanzelfsprekend zijn, dat in die tijd nog niet waren:
- ‘Het is ronduit belachelijk trompetgeluiden te maken met je neus: laat dat maar aan hoornblazers en olifanten.’
- ‘Als een ander niest, moet jij hem gezondheid toewensen (let daar goed op).’
- ‘Ga pas aan tafel nadat je je handen hebt gewassen en knip ook je nagels.’
Erasmus sluit af met een zin die nog altijd klopt:
Niemand kan zijn ouders of zijn vaderland kiezen, maar iedereen kan zijn karakter en zijn manier van leven bepalen.’
Op 30 oktober zal Tholen het boekje aan het publiek laten zien tijdens ‘Erasmus uit de Kluis’. Dan haalt hij de bijzonderste stukken uit de erfgoedkluis om stil te staan bij het verhaal van Erasmus als voorvechter van vrede en tolerantie.
Wegens grote belangstelling voor het boekje heeft de bibliotheek een 2e “Erasmus uit de kluis” georganiseerd op vrijdag 6 november a.s.
Locatie: het Podium in de Bibliotheek (Librijesteeg 4, 3011 HN).
Tijd: 15.30 – 16.30 u.
Toegang gratis.
Aanmelden is verplicht via www.bibliotheek.rotterdam.nl
