Auteur: Desiderius Erasmus

Rotterdam viert dit jaar “Het Rotterdamse jaar van de vrouw”.

50 jaar nadat de VN het internationale jaar van de vrouw instelde.

Van 8 maart (internationale vrouwendag) tot 10 december (Dag van de Rechten voor de Mens) zijn er vele activiteiten georganiseerd om dit thema te vieren. Van cultuur tot sport, van onderwijs tot bedrijfsleven, van wetenschap tot politiek en het sociaal domein. Op dit moment is in de Maastunnel de expositie “Rotterdamse vrouwen die het hebben gemaakt” te bewonderen. En op 3 oktober is in het Maritiem Museum de tentoonstelling “Maritieme vrouwen” geopend. De volledige agenda van deze viering vindt u op www.vrouwenvanrotterdam.nl

Het thema geldt tevens voor de Erasmusweek in Rotterdam, met de Lof der Zotheidspeld voor Beatrice de Graaf (historica en terrorisme-expert) en de Lof der Zotheidlezing door Marjan Beijering (historica en initiatiefneemster van dit jaar).

Met de inzet van diverse organisaties, instanties en personen is weer een mooi programma voor de komende Erasmusweek samengesteld.

Programma

— zaterdag 25 okt en woensdag 29 okt

Erasmuswandeling

Wie was Erasmus die onder ieder geschrift dat hij schreef – waarin hij zijn nog steeds actuele gedachtegoed neerlegde – vermeldde dat hij uit Rotterdam kwam? Hoe zag Rotterdam er uit toen hij er geboren werd in het bescheiden huis met uitzicht op de Laurenskerk in aanbouw? Rotterdam was een handels/vissersstadje in ontwikkeling, één van de laatste Hollandse steden met een grote kerk in aanbouw. Vissersboten die aanlegden, het Dordtse Steiger, de werven, de werkplaatsen, nettenboeters, rookkasten en haringpakkers. Tegen die achtergrond zien we Erasmus spelen op de Middendam met zijn grote broer Pieter en beginnen we aan de wandeling door het Rotterdam van vandaag, waarbij op verschillende plaatsen het gedachtegoed en de vele reizen die Erasmus door Europa maakte zicht- en voelbaar worden.

Zoals zijn visie op vrijheid van meningsuiting in wederzijds respect, kerkelijke hervormingen, oorlog en vrede, kennis en educatie, de opvoeding van kinderen, de kracht van humor en satire (Lof der Zotheid). Het komt allemaal in deze Erasmuswandeling voorbij.

In 1 ½ uur wandelt u van het Maasbeeld (de Waslijn) bij deMaasboulevard over de André van der Louwbrug naar Station Blaak en via Hoogstraat, Groenendaal, Kipstraat, Binnen-rotte, Grotekerkplein, Meent, Coolsingel, Korte Lijnbaan en Kruisplein naar de hal van het Centraal Station.

Datum: za 25 okt en wo. 29 okt.

Tijd: 14.00 u

Organisatie: Het Gilde, Rotterdam

Startlocatie: naast het fitnesscentrum MY LIFE op de Maasboulevard, tegenover de André van der Louwbrug.

Deelname: € 10,00

Aanmelden: ter plekke of via www.gilderotterdam.nl/tour/9192/-erasmus-van-rotterdam

---

— zaterdag 25 okt

De Living Library is een concept van Deense oorsprong, dat mensen met elkaar in contact brengt om zo vooroordelen te onderzoeken en tegen te gaan. Net als in een gewone bibliotheek waar boeken toegang geven tot ongekende werelden, biedt de Living Library bezoekers ook de mogelijkheid in de belevingswereld van een ander te stappen. Op een hele simpele manier: door onbevangen met elkaar in gesprek te gaan.

U bent dus van harte welkom in de Centrale Bibliotheek. In de hal staan tafeltjes waar u – na inschrijving – in gesprek kunt gaan met een interessant mens. Met een transgender persoon bijvoorbeeld, of iemand met autisme, een ex-gedetineerd persoon of een geadopteerd persoon. In een open gesprek mag alles besproken worden, zolang het maar met respect gebeurt. De gesprekken duren gewoonlijk 20-30 minuten. U hoeft u niet van te voren aan te melden en u mag eventueel meerdere gesprekken voeren. 

Nieuwsgierig geworden? Bekijk het filmpje The Living Library in 1 minuut.

Datum: zat. 25 okt.

Tijd: van 12:30 tot 16:00 u

Locatie: Hal Centrale Bibliotheek, Hoogstraat 110 (3011 PV).

Organisatie: Living Library

Inloop vrij / aanmelden niet nodig.

---

— zondag 26 okt

Durf te denken … over de natuurlijke mens

We bekijken de wereld altijd vanuit ons menselijke perspectief, maar wij zijn niet de enige levende wezens op aarde. Wat maakt ons anders van planten en dieren, of zijn wij helemaal niet anders? En van wie is de aarde eigenlijk? Welke rechten en plichten hebben we naar de aarde en onze medebewoners? Vandaag denken we na over de mens in relatie tot dieren en de natuur en bekijken we ideeën van onder andere Plessner en Frans de Waal.

Datum: zo. 26 okt.

Tijd: 14.00 – 16.00 u.

Locatie: Centrale Bibliotheek, 3e verdieping (Hoogstraat 110, 3011 PV)

Organisatie: Ruby Knipscheer

Toegang: € 7,50 leden Bibliotheek Rotterdam / niet leden € 10,00 

Aanmelden: tickets aan de balie of via de website www.bibliotheek.rotterdam.nl/

Meer informatie over filosoof Ruby Knipscheer vindt u op www.rubyknipscheer.nl

---

— ook zondag 26 okt.

De vrede Van Erasmus

De Vrede van Erasmus is een publiek programma van de Draagbare School Erasmus. Het behandelt vredesthema’s in Socratische vorm. Dat wil zeggen dat het om het begrijpen van elkaar gaat, niet over het oordelen over elkaar.

Aflevering 1:

Lezing en gesprek over het boek ‘Leven en Dood’ van Lev Tolstoj door Siewert Haverhoek, vertaler van de Verboden Werken van Lev Tolstoj. Na de lezing en gesprek van ongeveer een uur is er gelegenheid om deel te nemen aan een begeleid Socratisch gesprek over vrede met Siewert.

De lezing en het gesprek is een eerste in een serie Vrede van Erasmus die de Draagbare School Erasmus wil houden. Wat is Vrede en hoe maken we Vrede tot een permanent verschijnsel op aarde?

Datum: zo. 26 okt.

Tijd: 14.00 – 15.30 u

Locatie: eerste verdieping van de Centrale Bibliotheek Rotterdam, Hoogstraat 110 naast de ‘Maakplaats010’

Organisatie: de Draagbare School Erasmus

Toegang vrij / aanmelden niet nodig.

Siewert Haverhoek deed na zijn studie aan de TU Delft (1970) een succesvol beroep op de Wet Gewetensbezwaarden. Hij werkte in de industrie als milieudeskundige en was de eerste lector Duurzaam Ondernemen in Nederland (2002-05).In een Evangelische Gemeente was hij 35 jaar voorganger en daarna actief als vredesactivist, publicist en spreker over Erasmus, Gandhi en Tolstoj. Sinds 2015 vertaalt hij de belangrijkste onbekende werken van Tolstoj, die in Rus-land werden (en nog steeds worden) ver-boden door de Russische Kerk en de Staat.

De Draagbare School Erasmus is verplaatsbaar. Onderwijs moet niet zo zwaar zijn dat die niet te tillen is vanwege het gewicht van het dogma. Onderwijs is ook geen veertje die meewaait met de wind. De Draagbare School Erasmus is niet licht maar wel tilbaar. Onderwijs leert lezen en begrijpen middels grammatica en leert het verstaan en formuleren van betekenis, retorica. Erasmus is de belangrijkste onderwijsvernieuwer van het afgelopen millennium. Zijn 3-talencollege in Leuven is daar het belangrijkste bewijs van. Dit onderwijs was gratis … voor iedereen dus. Tot op de dag van vandaag werken de ideeën van Erasmus over onderwijs door en die zetten wij mede voort.

---

–— maandag 27 okt.

Uitreiking Lof der Zotheidspeld

Het Comité Erasmus, Icoon van Rotterdam, nodigt u uit voor de viering van de verjaardag van Desiderius Erasmus Roterodamus (1466 – 1536) in de Burgerzaal van het stadhuis aan de Coolsingel te Rotterdam.

16.30 u INLOOP / s.v.p. een identiteitsbewijs meenemen

17.00 u START PROGRAMMA IN DE BURGERZAAL

Welkom door Jeroen Chabot, voorzitter Comité Erasmus, icoon van Rotterdam.

Lof der Zotheidlezing:

Man doe eens dwaas: samen de ongelijkheid de baas!
[De titel is een verwijzing naar de feministische slogans uit de jaren zeventig]

Afgaande op berichten over femicide, onveiligheid op straat en moeders met een burn-out, lijkt er sprake te zijn van een crisis. We horen dat het een mannenprobleem is (en geen vrouwenprobleem). Ligt de verantwoordelijkheid bij mannen? Ligt er schuld van mannen? Bij alle mannen? 

En als dat zo is, wat doen we er dan aan en kunnen we iets leren van Erasmus?

Marjan Beijering is een Nederlands historica, journaliste en docent. Haar expertise ligt op het gebied van vrouwengeschiedenis, oral history en Rotterdam. Samen met ontwerpster Anouk van Mil is zij initiatiefneemster van 2025: het Rotterdamse jaar van de vrouw. Van 8 maart (vrouwendag) tot en met 10 december (dag voor de rechten van de mens) wordt in Rotter-dam aandacht gevraagd voor de positie van vrouwen in deze stad en wordt er gewerkt aan een gelijkwaardige toekomst voor alle Rotterdammers. 

Uitreiking Lof der Zotheid speld

aan historica Beatrice de Graaf (Putten 1976) door burgemeester Carola Schouten.

Het Comité Erasmus, Icoon van Rotterdam, heeft de Lof der Zotheidspeld 2025 toegekend aan historicus Beatrice de Graaf.

Beatrice de Graaf, prominent Nederlands historica en terrorisme-expert, staat bekend om haar diepgaande onderzoek en haar inspanningen om de samenleving veiliger en veerkrachtiger te maken. Met haar onderzoeksteam brengt zij in kaart hoe samenlevingen en overheden omgaan met oorlog, conflict en crisis en vormgeven aan hun veiligheidscultuur als som van dreiging, belang en veiligheidspraktijken. Daarbij weet De Graaf complexe onderwerpen, zoals veiligheid, terrorisme en radicalisering toegankelijk te maken voor het brede publiek en de media.

Veiligheid is ook een belangrijk thema in het werk van Erasmus, die een afkeer had van oorlog en geweld en de noodzaak van verdraagzaamheid en dialoog benadrukte. Beatrice de Graaf wijst in haar werk op de menselijke kant van vrede en veiligheid. Daarmee sluit zij perfect aan bij Erasmus’ ideeën over open dialoog en intellectuele nieuwsgierigheid.

De Graaf is lid van de Christen Unie. Net als Erasmus geeft het geloof haar inspiratie en houvast om een humane samenleving te helpen bouwen. Haar werk blijft niet beperkt tot Nederland. Zij is internationaal actief en krijgt internationale erkenning voor haar wetenschappelijke verdienste, onder meer van universiteiten als Cambridge en Bonn, University of California, Los Angeles en de George Washington University, Washington.

In een tijd waarin de wetenschap vaak in de verdediging wordt gedrukt, zet zij zich in voor meer investeringen in onderzoek en wetenschap, en voor meer impact van wetenschap in staat en samenleving. Als lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) publiceerde ze samen met haar collega’s in 2022 ‘Wetenschap met de ramen open’,

een notitie met tien lessen voor wetenschappelijk onderzoek met maatschappelijke impact.

Feestrede door Beatrice de Graaf

18.00 u RECEPTIE op de omloop naast de Burgerzaal

19.00 u EINDE programma.

U wordt verzocht uw komst aan te melden via deze link.

---

— donderdag 30 okt.

Erasmus voor de klas

Voor de 16^e maal gaan bijna alle (van 210) eersteklassers van het Erasmiaans Gymnasium om 13.00 u terug naar hun basisschool om de groep-8-ers een Erasmus-les te geven.

84 basisscholen doen hier dit jaar aan mee.

Hun vorige onderwijzer(es) geeft een cijfer voor het verslag, voor het vak Culturele Vorming.

Dit jaar zijn er voor het eerst 2 leerlingen van een basisschool in een buitenland. En zijn er 7 zittenblijvers. Deze leerlingen gaan, samen met de paar leerlingen die om de een of andere reden geen presentatie op hun basisschool kunnen geven, de Erasmuswandeling lopen.

Het verslag van deze wandeling levert ook een cijfer voor Culturele Vorming.

Hierna weten zo’n 22.600 kinderen in en rond Rotterdam wie Erasmus was en dat zijn gedachtegoed nog steeds actueel is.

Organisatie: Erasmiaans Gymnasium en Stichting Erasmushuis Rotterdam

---

— vrijdag 31 okt.

Polarisatie op school, in de stad en in de wereld

Denk aan je toekomst: hoe polarisatie tegengaan?

Een Erasmiaans initiatief

Wie wil er leven in een wereld vol polarisatie en geweld. Erasmus, de Icoon van Rotterdam, ging voorop in het denken over menselijke waardigheid. Fel keerde hij zich tegen oorlog en bepleitte hij vrede en verdraagzaamheid. Geïnspireerd door Erasmiaanse waarden en ingeleid door deskundige sprekers, gaan we met elkaar in gesprek. Wat kunnen we bedenken en concreet doen om polarisatie tegen te gaan?

We kiezen ambitieus voor drie invalshoeken:

• Polarisatie op school: De samenleving, ook Rotterdam, verlangt van burgerschaps-onderwijs dat leerlingen goed worden voorbereid in het omgaan met verschillen. Docenten voeren soms erg lastige gesprekken in de klas. De school als oefenplaats, lukt dat?
• Polarisatie in de stad /de wijken: We zien steeds meer polarisatie tussen burgers en overheid, en ook spanningen tussen groepen mensen. Felle politieke strijd versterkt dat. Hoe bevorderen we gemeenschapsgevoel, en oog hebben voor diversiteit, inclusie en gelijkwaar-digheid?
• Polarisatie in de wereld: Gruwelijke oorlogen, talloze conflicten, dictaturen. Dreigt een normalisering van het volgen van de militaire logica in de samenleving? Op vredesorganisa-ties wordt al bezuinigd. Hoe creëren we een inspanning gericht op samenwerking en vrede?

Doel: Als burgers kunnen we niet zwijgen, maar moeten we bijdragen. Het gaat om ieders toekomst. Waarin we juist moeten samenwerken om de werkelijke problemen en uitdagingen aan te pakken. We nemen ons voor toe te werken naar nieuwe initiatieven om polarisatie tegen te gaan en een vredescultuur te creëren.

Programma

• Na een broodje, starten we met korte inleidingen over de diverse vormen van polarisatie.
• Daarna gaan de publieksdeelnemers aan drie gesprekstafels aan de hand van open vragen /stellingen /dilemma’s met elkaar en de sprekers in gesprek.
• In een plenair gesprek brengen we de inzichten samen en hopen we door kruisbestuiving tot nieuwe inzichten en initiatieven te komen.

Tussendoor zijn er korte intermezzo’s van (terugspeel)theaterscènes.

Sprekers o.a.

Ines Balkema is strategisch adviseur inclusie, diversiteit en gelijkwaardigheid bij Organisatie & Personeel Rijk. Zij zet zich in voor meer inclusie, diversiteit en gelijkwaardigheid binnen ministeries en aanverwante organisaties. Eerder was zij werkzaam voor de Gemeente Rotterdam, voor het bewoners-project Right to Challenge (uitdaagrecht).

Lot Mertens is de ‘Stadsfluisteraar’ van de Gemeente Rotterdam met als taak ervoor te zorgen dat burgers gehoord worden door het stadsbestuur. Tevens stimuleert zij in haar functie van ‘Cheerleader Lokale Democratie’ de actieve participatie van burgers. Eerder was Lot jaren lang wijkmanager in wijk Middelland.

David Snetselaar is deskundig op het gebied van conflict studies. Onlangs promoveerde hij aan de Universiteit Utrecht. In zijn studie geeft hij inzicht in hoe en waarom de Europese percepties van dreiging en oorlog de afgelopen jaren sterk verschoven zijn, én wat de gevolgen hiervan zijn. Hij bepleit dat er meer geïnvesteerd wordt in vredesinitiatieven.

Huis van Erasmus

Samen met schooldocenten zullen medewerkers van Huis van Erasmus polarisatie op scholen en verschillende benaderingen daarvan toelichten, inclusief die van Huis van Erasmus.

Een avond voor geïnteresseerden in Erasmus, burgerschap en vrede; voor burgers, actieve wijkbewoners, studenten, docenten, onderzoekers, sociaal werkers, bestuurders en ambtenaren, e.a.

Datum: vrij. 31 okt.

Tijd: 18.00 – 21.00 / 21.30 u

Locatie: Gebouw De Heuvel, Grotekerkplein 5, 3011 GC (schuin tegenover de Laurenskerk)

Toegang: Gratis – vooraf aanmelden via jj.h@kpnmail.nl

---

— zondag 02 nov.

Maak je eigen Erasmus-tasje in de Laurenskerk

Hier kun je zelf aan de slag: een linnen tasje bedrukken met een spreuk van Erasmus – of met een door jou zelf bedacht adagium. Helemaal op de oude manier: je stelt je zin samen met losse letters en drukt hem af met inkt, precies zoals Erasmus dat deed met zijn boeken.

Een adagium is een korte spreuk of wijsheid die je even aan het denken zet. De bekendste Rotterdammer, Erasmus, liet ons er talloze na. Zijn woorden zijn nog altijd in de stad te vinden:

In de hal van het CS Rotterdam staat “Ruimte scheidt de lichamen, niet de geesten”,

op de Centrale Bibliotheek lees je “Heel de aarde is je vaderland” 

en op het Kruisplein “De belangrijkste voorwaarde voor geluk is dat je wilt zijn wat je bent.

Datum: zo. 2 nov.

Tijd: 13:00 tot 17:00 u

Locatie: Laurenskerk

Organisatie: Laurenskerk

Toegang vrij / aanmelden niet nodig.

Wie was Erasmus die onder ieder geschrift dat hij schreef, vermeldde dat hij uit Rotterdam kwam? Hoe zag Rotterdam eruit toen hij er geboren werd in het bescheiden huis met uitzicht op de Laurenskerk in aanbouw? Een handels/vissersstadje in ontwikkeling met vissersboten die aanlegden, het Dordtse Steiger, de werven, de werkplaatsen, nettenboeters, rookkasten en haringpakkers. Tegen die achtergrond beginnen we aan de wandeling door het Rotterdam van vandaag, waarbij op verschillende plaatsen het gedachtegoed en de vele reizen die Erasmus door Europa maakte zicht- en voelbaar worden. Zijn visie op vrijheid van meningsuiting in wederzijds respect, kerkelijke hervormingen, oorlog en vrede, kennis en educatie, de opvoeding van kinderen, de kracht van humor en satire. Het komt allemaal voorbij.

Deze wandeling is voor de eerste keer te boeken in de Erasmusweek 2025 op 29 oktober om 14:00. Boek nu bij Gilde Rotterdam. €10,– per persoon

*De Erasmus wandeling is een productie van Gilde Rotterdam met input van de Stichting Erasmushuis, de Erasmus Collectie Bibliotheek Rotterdam en de Erasmus School of Philosophy en andere deskundigen. Gilde Rotterdam is erkentelijk voor deze bijdragen.

Gilde Rotterdam,19/09/2025

Met de uitreiking Lof der Zotheidspeld 2024 door Carola Schouten, burgemeester van Rotterdam aan Arjan Lubach en diens Lof der Zotheidlezing.

Opening door Jeroen Chabot, met tevens toespraken van Jos Exler en Ronald van Raak en een rap van Adison dos Reis.

Uitreiking Lof der Zotheidspeld 2024

Op 25 oktober vorig jaar is voor de 12^e keer de Lof der Zotheidspeld toegekend, in het stadhuis van Rotterdam,. Deze eer viel te beurt aan de schrijver en televisiepresentator Arjen Lubach tijden een interessante bijeenkomst met fraaie toespraken. Het heeft enige tijd geduurd voor Arjen de tijd vond om de tekst van zijn feestrede te sturen. Begrijpelijk met zijn verhuizing naar RTL4.

De bijeenkomst werd geopend door dhr Jeroen Chabot, voorzitter van de stichting Erasmus, icoon van Rotterdam

---

De Lof der Zotheidlezing

door Ronald van Raak
hoogleraar Erasmiaanse waarden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR) en raadslid bij de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB).

VRIJ ZIJN KUN JE NIET ALLEEN

Mensen worden niet geboren; mensen worden gemaakt. Dit is een belangrijke gedachte, van niet klaar zijn. Het leven is een opdracht: om er iets van te maken. Dit betekent voor Erasmus ook dat we een vrije wil hebben. Het is precies 500 jaar geleden dat deze filosoof zijn boek schreef over de vrije wil, waarmee hij bijna iedereen, vijanden en vrienden, tegen zich in het harnas joeg. Want als iedereen zomaar doet wat die wil, dan wordt het toch een chaos? Dan kunnen mensen toch niet samenleven? Dat is zeker zo: dit laat voor Erasmus juist zien dat mensen niet worden geboren en we elkaar moeten vormen.

Dat elkaar vormen doe je niet door mensen met andere ideeën uit de weg te gaan, maar door ze op te zoeken. Niet door te cancelen, maar door te confronteren: de anderen als een spiegel voor jezelf. Als je beter begrijpt waarom een ander anders denkt, besef je ook veel beter je eigen eigenaardigheden. Als jij jezelf inleeft in een ander, leer je vanzelf ook je eigen blik kennen. Jawel, andere mensen zijn vreemd – kijkt u hier in de zaal maar eens goed om u heen. Maar het aardige is, datzelfde vinden anderen ook van u. Als we iets met elkaar delen, dan zijn het wel onze dwaasheden. En dat is een geruststellende gedachte: dat maakt het leven zoveel mooier en het samenleven met elkaar zoveel makkelijker.

‘Als er een steen op iemands hoofd valt, is dat echt erg.’ Dit lezen we in Lof der Zotheid. Het beruchte boek van Erasmus uit 1511, dat nog altijd wordt gedrukt en gelezen. Daarin voert de filosoof de figuur op van Dwaasheid, die haar tijdgenoten hun eigen dwaasheden voorhield en dat leidde tot veel boosheid. Als er een steen op je hoofd valt, ja, dan ben je gekwetst. Dat doet echt pijn, dat is de wet van de natuur. Woorden, beelden, meningen, die kunnen ook kwetsen. Die kunnen eveneens pijn doen, maar dit is geen natuurwet. Daar hebben wij mensen altijd een keuze: of wij ons pijn laten doen of niet. De keuze om wel of niet gekwetst te zijn. Om van een opmerking ook de humor te willen inzien.

Erasmus wilde de mensen beter leren kennen. Dat kon door te kijken of wat ze zeiden waar was of niet, of wat ze deden goed was of niet. In de meeste gevallen was het zo van alles een beetje. Mensen zijn vreemde wezens, we doen nogal dwaze dingen, maar dat had u al gezien. Als we mensen echt willen begrijpen, moeten we juist hun dwaasheden bestuderen, meende Erasmus. Dat was ook wat Vrouwe Dwaasheid deed: ons een spiegel voorhouden; het vreemde in ieder van ons. En hoe hoger en machtiger de mensen waren, hoe dwazer ze bleken te zijn. Ik heb erg lang in de politiek gezeten, voordat ik onderzoeker werd van Eras-mus. En het viel mij niet mee, wat Dwaasheid zei over de politicus:

‘Een man die de wetten niet kent, die bijna vijandig staat tegenover het algemeen belang, die steeds bedacht is op eigenbelang, die een slaaf is van zijn lusten, niets moet hebben van geleerdheid, noch van de vrijheid en de waarheid, die nergens minder aan denkt dan aan het welzijn van de staat, maar alles afmeet aan zijn eigen begeerte en vooroordelen.’

Beste mensen, u zult begrijpen: toen ik deze woorden las was ik diep gekwetst. Dit deed pijn. En het werd nog veel erger, toen Erasmus sprak over lezers die zich door zijn boek beledigd zouden voelen. Want als wij ons aangesproken voelden door de kritiek, dan zouden wij wel een slecht geweten hebben en was dit onze eigen schuld.

Wie van u hier heeft wel eens Lof der Zotheid gelezen? Dat valt me nog helemaal niet tegen. Het is toch bijzonder dat mensen nu een boek lezen van meer dan 500 jaar geleden. Een boek over de dwaasheden van de mensen van vijf eeuwen terug. Blijkbaar spreken ze ons nog altijd aan. Wellicht zijn de vreemdheden van toen voor ons nog steeds herkenbaar. Dat kan verontrustend zijn. Het besef dat in 500 jaar tijd er zo weinig is veranderd: dat wij nu nog altijd even vreemd zijn als de mensen toen. Het kan echter ook geruststellend zijn: dat we ons zo slecht en zo onverantwoord gedragen is niets nieuws, maar van mensen in alle tijden. De zotheden blijken een onderdeel van onszelf.

Laten we ons eens de volgende vraag stellen: waar in de boekhandel zou je Lof der Zotheid het beste kunnen neerzetten? In welke afdeling zou deze rede op de dwaasheid het best passen? Bij de literatuur misschien? Vrouwe Dwaasheid is een fictieve figuur en Erasmus beschreef met Lof der Zotheid een ironisch verhaal. Maar wel een verhaal waarin hij de werkelijkheid wilde beschrijven: de zotheid van al zijn tijdgenoten. Erasmus was een filosoof, dus wellicht hoort Lof der Zotheid in de afdeling filosofie? Maar waar is de logica, of waar zijn de argumenten? Erasmus speelde met woorden en draaide alles om: met zijn humor en ironie maakte hij ook het zoeken naar de waarheid nogal belachelijk.

Erasmus-biograaf Sandra Langereis deed eens de suggestie dat Lof der Zotheid nog het beste tot z’n recht zou komen in de afdeling cabaret. Ons land kent een lange en mooie traditie van cabaretiers die het publiek een spiegel willen voorhouden, door ons met humor en ironie al onze dwaasheden voor te werpen. Erasmus wordt gezien als één van de grondleggers van het internationale humanisme en als één van de grote filosofen in de wijsgerige geschiedenis, maar er is nog een erkenning die hij verdient: die van oervader van het Nederlandse cabaret. Ook als voorganger van de Rotterdamse rap, als we Adison Dos Reis mogen geloven, die de traditie van Erasmus herkende in zijn muziek.

‘Maar’ hoor ik u zeggen: ‘De waarheid is toch niet om over te lachen? De filosofie is toch een serieuze zaak?’ Dat ben ik van harte met u eens. Daarom liet Erasmus het denken ook over aan Vrouwe Dwaasheid. Want als de dwaasheid de waarheid op de kop zet, dan komt die vanzelf weer op haar pootjes terecht. Alleen met humor kunnen we dingen zeggen die anders misschien niet kunnen worden gezegd. Alleen met ironie creëren we de ruimte voor creativiteit en voor vernieuwing. We hebben rare gedachten en we doen vreemde dingen: we zijn dwaas, ieder van ons – en wat schept dat een ruimte. Het gevoel dat we niet boos hoeven te zijn of niet bang voor elkaar, omdat we onze dwaasheid delen.

Toch keren ze steeds weer terug, de belerende vingers. Van dogmatici die vinden dat bepaalde woorden niet mogen worden gebruikt, beelden niet kunnen worden vertoond of meningen niet worden verkondigd. Omdat ze zich daardoor gekwetst voelen, omdat het pijnlijk voor ze is. Een cultuur van cancelen. Moderne denkers die lijken op stokoude theologen, die door Vrouwe Dwaasheid op de hak werden genomen. Omdat die alleen hun eigen waarheid wilden horen en anderen het spreken onmogelijk wilden maken. Vrouwe Dwaasheid waarschuwt: ‘En als ik dat zou weigeren zouden ze mij meteen voor ketter uitmaken, want iemand die het niet met hen eens is maken ze direct bang met die banvloek.’

Vandaag, op deze dag van Erasmus, eren we Arjen Lubach met de Lof der Zotheidspeld. Ik denk dat hij bij uitstek een goed voorbeeld is van een cabaretier die humor gebruikt als een middel om mensen te laten nadenken. Ironie als een manier om onszelf te vormen. Humor en ironie en als middelen voor mensen om los te komen van de eilandjes van het eigen gelijk. Want als je om elkaar kunt lachen, dan kun je ook met elkaar leven. Voor een samen-leving zijn humor en ironie als het cement tussen de stenen: zonder dat gaat het schuren en dan valt de muur om. Humor en ironie kunnen mensen verbinden en houden de samenleving in stand. Dat mogen we ons toch nooit laten afpakken?

‘Tja’, denkt u misschien: ‘dat klinkt wel mooi, maar er is toch een grens? We kunnen toch niet alles zeggen? Anderen zomaar kwetsen en pijn doen? Dat is toch ook geen manier van samen leven?’ Ook dit was Erasmus vast met u eens. Dat mensen een vrije wil hebben, betekent nog niet dat we zomaar alles zouden kunnen doen. Daarvoor is het interessant om te kijken naar wat Erasmus eigenlijk met vrijheid bedoelde. Vrouwe Dwaasheid sprak zich vrij uit en was niet te beroerd om haar mannelijke tijdgenoten eens flink de oren te wassen. Maar haar humor en ironie hadden een sociaal doel: mensen leren om kritischer na te denken over zichzelf en zo de dwaasheden van anderen te leren accepteren.

Erasmus was een filosoof die vijf eeuwen terug leefde. Dat is zo lang geleden, wat zouden we dan nu nog van hem kunnen leren? Ik denk heel veel, juist omdat de afstand tussen hem en ons zo groot is. Juist omdat hij over de dingen heel anders nadacht dan wij tegenwoordig gewend zijn. Vrijheid is voor ons vaak een recht, om te kunnen doen en zeggen wat je zelf wilt – en de anderen moeten zich dan maar aanpassen. Voor Erasmus was het eigenlijk andersom: vrijheid was voor hem niet zozeer een recht, maar het was vooral een plicht. Om je eerst te verdiepen in andere mensen, om je eerst in de anderen te interesseren. De verplichting om discussies aan te gaan en anderen beter proberen te begrijpen.

Vrij zijn kun je niet alleen. Vrijheid is niet iets dat je kunt opeisen, of in je eentje zou kunnen afdwingen. Een samenleving waarin mensen elkaar met dwang hun wil opleggen is niet vrij. Nee, de vrijheid is veel mooier en veel socialer: vrijheid is iets wat je elkaar moet gunnen; een gunst die je elkaar moet geven. Pas als jij de ander de vrijheid gunt, kun je die van ande-ren terugverwachten. Niemand is vrij, of we zijn het allemaal – zo zou Erasmus het denk ik zien. En hoe meer we onszelf in een ander verdiepen, hoe minder bang we voor elkaar hoeven zijn en hoe minder gekwetst we ons hoeven te voelen. Omdat we zo op elkaar lijken. Want als we iets met elkaar delen dan zijn het onze dwaasheden.

---

TOESPRAAK

door mw Jos Exler, uitgeverij Donker

Geachte Burgemeester,

namens uitgeverij Ad. Donker ben ik trots om u vandaag ons nieuwe boek te overhandigen:

Erasmus de reiziger – Avontuurlijke reisbrieven van een Europeaan.

Deze brievenbundel is een bloemlezing van 30 brieven rondom de reizen die Erasmus maakte door Europa. Alle brieven komen uit de 21-delige reeks De correspondentie van Desiderius Erasmus, die de afgelopen 20 jaar bij Uitgeverij Donker vanuit het Latijn naar het Nederlands vertaald zijn.

De brieven in deze bloemlezing zijn ingeleid en van commentaar voorzien door conservator van de Erasmuscollectie dr. John Tholen.

Erasmus de reiziger geeft een unieke kijk op het leven van de Rotterdamse humanist in Europa. Waarom reisde hij? Waar ging hij heen? Plekken als Cambridge, Parijs, Venetië en Bazel. Hoe zwaar waren deze reizen.

In een tijd dat reizen niet vanzelfsprekend was ging Erasmus op pad. Gedreven door zijn overtuigingen, zijn verlangen naar kennis en de vriendschappen die hij onderweg opdeed.

In lijn met Erasmus humanistisch gedachtengoed blijft uitgeverij Donker het werk van Erasmus uitgeven en verspreiden.

Het is een eer om tijdens deze feestelijke bijeenkomst het eerste exemplaar van Erasmus de Reiziger te overhandigen aan u, onze nieuwe burgemeester.

VIATORES SUMUS IN HOC MONDO – NON HABITATORES.

REIZIGERS ZIJN WIJ IN DEZE WERELD – GEEN BEWONERS

Mogen deze woorden van Erasmus u inspireren op uw eigen reis hier in Rotterdam

---

TOESPRAAK

door dr Carola Schouten, burgemeester van Rotterdam.

Dames en heren, leden van het Comité Erasmus, oud-laureaten, vrienden en familie van Arjen en uiteraard: beste Arjen,

van harte welkom in Rotterdam. De stad van Erasmus. En – inderdaad Arjen – de stad met de gezelligste overslaghaven van Nederland. Je memoreerde dat 2 weken geleden mooi in een item over burgemeesters in Nederland. Je begon met Rotterdam en volgens jou hebben we de gezelligste overslaghaven van Nederland. En dat ben ik geheel met je eens: onze haven ís ook gezellig. Er zitten fantastische bedrijven en er werken dagelijks zo’n 180.000 mensen. Statistisch gezien móet het wel ergens gezellig zijn daar.

Dus ja – mijnheer Lubach – Rotterdam hééft de gezelligste overslaghaven van Nederland. Dank voor deze gratis reclame.

Dames en heren,

zoals u wellicht hoort, maak ik ook graag gebruik van de hyperbool: de stijlfiguur van de overdrijving. Maar de hyperbool past beter bij Erasmus en bij jou, beste Arjen. Ik laat het even hierbij. Ieder zijn vak. Erasmus en jij zijn beiden bedreven en gedreven in het overdagen van kennis en inzichten met humor als voertaal. Maar niet alleen dat. Je schrijft net zo snel en scherp zoals je denkt; net als Erasmus. Dat verklaart waarschijnlijk ook die enorme creativiteit en productiedrift. Er is genoeg om je dagelijks over te verwonderen, verbazen en over op te winden. Het bijzondere talent om dit heel breed te communiceren, toont je geestelijke verwantschap met Erasmus. Een verwantschap die is vervlochten met jullie beider geestigheid, want ja: je bent ook een geinige gozer.

Volgens emeritus-hoogleraar letterkunde Herman Pleij was Erasmus óók grappig. Erasmus

wordt nog meer voortreffelijks toegedicht. Een collega van Erasmus schreef hem in 1518 – en ik citeer: ‘Je kalme gebaren. Je vloeiende taalgebruik vol gevatheid, stromend uit een opwellende bron. Je verbazingwekkende vriendelijkheid. Je waardigheid gekruid met exquise vrolijkheid.’ Einde citaat. Dit gaat natuurlijk niet voor jou op, Arjen. Want ik heb jou nog nooit kalm zien gebaren. En dat is maar goed ook.

Ik zei het net al: er is genoeg om je over te verwonderen, verbazen en over op te winden. En daarom zijn mensen zoals Erasmus en jij nodig. We leren samen te leven door ook kritiek op elkaar te hebben. Humor leent zich daar goed voor. Humor ontspant en maakt moeilijke of pijnlijke zaken behapbaar. Het opent het debat, getuige de veelgehoorde uitspraak aan de koffieautomaat ‘Heb je dat item gisteren bij Lubach gezien?’ Het is ontzettend lovenswaardig dat je een snaar weet te raken bij zovelen en zoveel verschillende Nederlanders. Een talent waar je met recht trots op mag zijn. Maar hier steekt meteen een paradox de kop op.

Volgens Herman Pleij verzette Erasmus zich tegen alle vormen van loftuitingen. Hij waar-schuwde ons ervoor. Als je iemand écht wilt helpen, moet je kritiek geven. Soms eerlijk, soms oneerlijk. Maar altijd kritiek. Lof en loftuitingen dommelen je in. Je moet elkaar de eer van kritiek aandoen, volgens Erasmus. En de beste manier om kritiek te leveren en te ont-vangen, is het debat. Het maatschappelijk debat. En jij, beste Arjen, bent net als Erasmus de vuursteenvonk die het maatschappelijk debat ontsteekt in een beheerst vuur. Met respect voor de tegenstanders. Met empathie, relativering en compassie. En met deze kwaliteiten steek je mensen aan. Figuurlijk dan. Je doet het niet om zieltjes te winnen, maar om tot nadenken aan te zetten. Ik denk dat ik ver voorbij deze zaal voor mensen zal spreken als ik zeg: dank je wel daarvoor.

Net als Erasmus beheers je het vermogen om toehoorders niet te vermanen met ‘gij zult’, maar meer met ‘vind je ook niet?’. Hiermee erken je mensen als medemensen en geef je de eer zelfstandig tot inzicht te komen. Deze creatieve en intellectuele kwaliteit valt jullie beiden

ten deel. En het zet weer aan tot verdere creativiteit. En in ons geval hier in Rotterdam zet het aan tot trots. Stine Jensen haalt dit ook aan in haar podcast. Rotterdammers zijn trots op Erasmus. We vernoemen alles wat los en vast zit naar hem. Maar – ik zeg erbij – dat is geen zielloze marketing. De geest van Erasmus waart al sinds zijn tijd door onze straten, maar vooral in onze hoofden. Erasmus maakt deel uit van de Rotterdamse geest. Een geest die Ronald van Raak treffend in dezelfde podcast samenvat met de levensles: ‘Doe ontzettend je best, maar neem het ook niet te serieus’. Dat is Rotterdam in een notendop. Nogal wiedes dat Erasmus hier vandaan komt.

Beste aanwezigen, beste Arjen,

ik ga je zo de Lof der Zotheidspeld opspelden. Dit wordt mijn eerste keer dus vergeef het me als we de rollen even omdraaien: de bestuurder prikt de cabaretier. Ik zal mijn best doen je heel te houden. En dat is precies wat Erasmus ons leert: houd elkaar scherp, maar laat elkaar heel. Respecteer elkaar, heb goede gesprekken, tart, daag uit, debatteert er vurig op los tot de vonken er vanaf vliegen, maar besef dat geen mens ooit de absolute waarheid in pacht heeft. En dat verdient op zijn minst zachtmoedigheid jegens elkaar. Maar ik hoop ook dat je jasje van een dikke stof gemaakt is. Anders heb ik hier ook nog wel pleisters liggen.

En voor ik overga tot het officiële gedeelte van zowel de prijsuitreiking met cheque en boek als laureaatje-prik, wil ik alle aanwe-zigen hartelijk danken voor jullie aandacht.

Tegen iedereen wil ik zeggen: maak gerust een wandeling door Rotterdam om Erasmus’ spreuken door de stad heen te vinden. Maar vooral: bezoek eens de prachtige Erasmus-ollectie in de Centrale Bibliotheek. Daar treft u meer dan 5000 boeken van en over Erasmus. Ook vindt u hier vier zelfgeschreven brieven van onze huisfilosoof. Toch nog een beetje citymarketing.

Dank u wel.

En misschien nu een antwoord van Arjen hierop?

---

FEESTREDE

Arjen Lubach

Beste aanwezigen,

het voelt wat megalomaan om ook maar een paar seconden mee te gaan in de gedachte dat je te vergelijken zou zijn met een man als Erasmus, die 500 jaar na zijn dood nog altijd zo geliefd is en gelezen wordt. Een beetje alsof burgemeester Schouten zich hier in Rotterdam de Churchill van de ChristenUnie zou gaan noemen. Dat voelt ongemakkelijk, toch? 

Ik ga er in de verste verten niet vanuit dat de AI-overlord-robots over 500 jaar nog maar een beetje geïnteresseerd zullen zijn in het werk van die man met dat giletje van America First, Netherlands Second.

Toch kan ik stiekem nu heel even doen alsof er iets van verwantschap is tussen mij en Erasmus. Mijn eerste kennismaking met zijn werk was tijdens mijn studie filosofie in Groningen. Ik las Lof der Zotheid, was het met veel dingen eens, waaronder de uitspraak dat Filosofen volkomen ongeschikt zijn voor de praktijk van het dagelijks leven – er zitten hier ook een paar in de zaal, je herkent ze zo – en ik was geraakt door de manier waarop iemand het zo durfde op te nemen voor de dwaasheid van het bestaan.

De dwaasheid, de zotheid is op veel manieren verweven in onze wereld. Als medicijn tegen de ernst, als relativering van het allerergste. Ik heb me al vanaf het begin van mijn carrière vastgeklampt aan de zotheid en haar nooit meer losgelaten. 

Toch denk ik dat de zotheid niet alleen onze vriend is, het is soms ook onze vijand, als we oorlogen speciale operaties noemen, of als ministers Deense bordjes bij asielzoekerscentra gaan verzinnen, of als we doen alsof de Toyota Yaris de schuld is van alle fileproblemen, of  als we zuivel gaan toevoegen aan vruchtensap om onder de btw-verhoging uit te komen. Als je de mensen wilt snappen, moet je naar hun zotheid kijken. Dat werkt twee kanten op.

Toen ik nog eens wat meer van en over Erasmus ging lezen – ik ben natuurlijk lang niet zo belezen of gespecialiseerd als sommige aanwezigen hier – kwam ik vaak het woord “verzoener” tegen. Dat heb ik altijd een beetje een gemakzuchtig uitgangspunt gevonden. Zeggen dat we allemaal een beetje begrip voor elkaar moeten opbrengen is in theorie veel makkelijker dan in de praktijk – zeker als die lul in die Audi Q8 je tot twee keer toe afsnijdt op de A4. Sommige verzoeners zetten zichzelf precies in het midden van het spectrum, vaak zonder rekening te houden met het gegeven dat iedereen weer een eigen midden heeft. Erasmus deed het anders, hij verzoende door fanatisme te bestrijden. De uitersten zijn misschien niet tot elkaar te brengen, maar het midden wordt sterker als we de uitersten niet al te serieus nemen. Daarin voel ik me wel verwant. Of het nu geloofsfanaten zijn of aanhangers van een rigide identiteitspolitiek, fanatisme leidt eigenlijk nooit tot een vreedzamer bestaan.

Nog twee dingen die ik in Erasmus herken: mijn motto sinds jaar en dag is er eentje dat ik misschien wel onbewust heb afgeleid uit het werk van Erasmus: neem je werk serieus, maar niet jezelf. Wie zichzelf serieus neemt maakt lelijke dingen. 

EN net als Erasmus ben ik ook wars van alle bijgeloof. Ik vind het natuurlijk een beetje jammer – en nu moet deze burgemeester misschien even haar oren dichtdoen – maar ik vind het jammer dat ‘ie niet gewoon nog 1 bijgeloofje verder ging, maar dat moeten we dan maar wijten aan de tijd waarin hij leefde.

Ik zou nog even door kunnen gaan en alles opnoemen wat ik waardeer aan het werk van Erasmus, maar dat is niet per se de bedoeling van dit dankwoord. Dat is: dank uitspreken voor deze onderscheiding! Dank voor het extra shot imposters syndrome, dat ik  weer even mag twijfelen aan de werkelijkheid, over zotheid gesproken – de kans dat de zotheid zelf langs komt en zegt: we hielden je voor de gek, het was allemaal een grap, je studeert gewoon nog steeds filosofie in Groningen, het was allemaal onzin en je hoorcollege Logica begint over een half uurtje in zaal 3A! Dank leden van Comité Erasmus, dank burgemeester, dank iedereen die hier vandaag is.

EN dank – ik zeg het vaker, maar veel dank aan de mensen met wie ik werk. Die me helpen bij het maken van het zotste dat ik ooit heb gedaan: een dagelijks tv-programma. Elke dag is het weer een feest om iets te maken met een redactievloer vol Erasmusjes, die de dwaasheden in de wereld aangrijpen om onze tijd te duiden. Ik moet zeggen: het redactie-collectief is volgens mij best Erasmiaans te noemen, maar ik heb het niet bij alle calvinisten, nihilisten en Gen-Z’ers gecheckt.

Ik wens iedereen hier alvast een fijne Erasmus-geboortedag en een hele hoop zotheid.

Dank u wel.

---

Rapper Adison dos Reis

werd door bijzonder hoogleraar publieksfilosofie Stine Jensen gevraagd om de woorden van onze naamgever Desiderius Erasmus te vertalen in een rap:

Aangenaam, Erasmus is de naam,
Geboren Rotterdammer, ben een schrijver van de straat,
Ik kwam met die takkies waar iedereen over praat,
Creëer m’n eigen taal, noem het Erasmiaans.
Krossies maken de mana, is kleren maken de man.
De aarde is mn Osso, de wereld mijn vaderland.
Afstand scheidt de lichamen, maar niet de geest.
Zelfde verkondigden de hippies aan de LSD,
De kerk biedt me geld maar ik doe niet mee,
Je trekt misschien wel volle zalen, maar je ziel is leeg.
Niemand zal slecht sterven als hij goed leeft,
Het geloof is een instrument als je dingen weet.
Ik ben jazz, ik ben rock, ik ben rebel,
Waarheidsgetrouw man van God ik vertel.
Begin van de wijsheid is het kennen van jezelf,
En geluk manifesteert als je wilt zijn wie je bent.

Ik ben Erasmus, ik ben Pac, ik ben Bob
Ik ben jazz, ik ben rap, ik ben rock,
Ik ben hun, zij zijn wij, wij zijn ons,
maar allereerst ben ik een man van God.
Nieuwe blaadjes blijven groeien aan dezelfde tak,
Dezelfde stad, we bewandelen hetzelfde pad,
Jij een bastaardzoon, ik een immigrant.
Maatschappelijk gezien gaan deze hand in hand.
Je doet me denken aan een Jules, of aan een Bob Marley of Dylan,
Ik vraag me af wat zou jij ervan vinden.
Oorlog voor Israël, de politiek wilder,
Zou je mee demonstreren?
Of zou je discussiëren met geleerden?
Je leerde ONS hoe jezelf te definiëren,
Het zijn de tijden van de wijze en de dwaas,
Wie schrijft die blijft,
Wie dat vergeet die zal vergaan.
Haast je langzaam, onderzoek je eigen vaart.
Bepaal je eigen koers, ondanks dat er wind staat.
Autonoom wil zeggen dat je je keuzes zelf maakt.
De enige fout die bestaat is een fout niet begaan.

---

De bijeenkomst werd feestelijk afgesloten met een receptie op de omloop (eerste etage) van het stadhuis.

Voorgaande winnaars van de Lof der Zotheidspeld:

• 2011 Gyz la Rivière – visueel kunstenaar
• 2012 Arie van der Krogt – dichter, vertaler, schrijver en zanger
• 2013 Manuel Kneepkens – politicus/dichter
• 2014 Inez Weski – strafpleiter
• 2015 Loes Luca – actrice en comédienne
• 2016 Henk Oosterling – filosoof en schrijver
• 2017 Carrie / Carina Jansen – sociaal advocate, columnist en schrijver
• 2018 Hugo Borst – schrijver, columnist, redacteur, radiopresentator
• 2019 Fidan Ekiz – journalist, columnist, documentairemaker
• 2020 Dick Couvée – directeur Pauluskerk
• 2021 Rosanne Hertzberger – schrijver, columnist, wetenschapper
• 2022 Peter C. Koole – kunstenaar
• 2023 Lilian Goncalves – Ho Kan You – jurist en mensenrechtenactiviste.

Het thema van de Erasmusweek – van 22  t/m 28 oktober – was dit jaar ‘de vrije wil’. 

Naast de jaarlijkse uitreiking van de Lof der Zotheidspeld componeerden diverse organisaties met mooie activiteiten rond dit thema weer een interessant programma.

Programma

— dinsdag 22 okt.

12.45 – 13.15 u Lunchconcert in de Laurenskerk

Muziekprogramma: ‘Heel de wereld is je vaderland’  over ‘grensoverschrijdende’ invloeden in muziek. Met werken van Buxtehude, Guilmant, Hakim en improvisatie.

Organist: Hayo Boerema

— donderdag 24 okt

13 u Erasmus voor de klas

Voor de 15e keer gingen alle (dit jaar 213) eersteklassers van het Erasmiaans Gymnasium terug naar hun basisschool om de groep-8-ers een Erasmusles te geven. 88 basisscholen deden hier dit jaar aan mee. Nu weten bijna 21.000 kinderen in en rond Rotterdam wie Erasmus was en dat zijn gedachtegoed nog steeds belangrijk voor ons is.

Organisatie: Erasmiaans Gymnasium en Stichting Erasmushuis Rotterdam

— vrijdag 25 okt

Uitreiking Lof der Zotheidspeld 

Ook dit jaar werd de verjaardag van Desiderius Erasmus Roterodamus (1466 – 1536) in de Burgerzaal van het stadhuis gevierd met de uitreiking van de Lof der Zotheidprijs.

Tijdens de viering reikte Carola Schouten, burgemeester van Rotterdam, de 14e Lof der Zotheidspeld uit aan Arjen Lubach, schrijver, televisiepresentator, cabaretier en muziekproducent. 

16.30 u INLOOP  (alleen op uitnodiging)

17.00 u START PROGRAMMA IN DE BURGERZAAL

Introductie door Jeroen Chabot, voorzitter Comité Erasmus, icoon van Rotterdam.

Vrij zijn kun je niet alleen – Lof der Zotheidslezing door prof. Ronald van Raak, hoogleraar 

Erasmiaanse waarden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam

Uitreiking van de Lof der Zotheidspeld aan Arjen Lubach, schrijver, cabaretier, muziekproducent en televisiemaker, door burgemeester Carola Schouten.

Als geen ander becommentarieert Lubach in televisieprogramma’s als ‘Zondag met Lubach’ en ‘De Avondshow met Arjen Lubach’ de Nederlandse en internationale politiek en samenleving. De aflevering van februari 2017 waarin hij Donald Trump voorstelde als Amerikaanse president met de slogan ‘America first, the Netherlands second’ ging de wereld over en kreeg internationaal gevolg. 

Erasmus is bekend als één van de grootste denkers uit de Nederlandse geschiedenis. Hij zette zijn scherpe geest in om de machtigen in de wereld te becommentariëren, met satire en humor maar ook met compassie. Zoals de koning een hofnar nodig had, zo had de wereld Erasmus nodig. Lubach levert, net als Erasmus, commentaar op de samenleving vanuit een kritisch waardenbesef waarin de integriteit van het individu centraal staat. Logica en absurdisme zijn daarbij de wapens die hij inzet. Vlijmscherp en confronterend, maar altijd met respect en verdraagzaamheid. 

Arjen Lubach is naast televisiemaker ook schrijver, radiomaker, muziekproducent en theatermaker. Met theatergezelschap ‘Op Sterk Water’ stond hij onder andere op Lowlands. Hij publiceerde romans en een thriller, die werd genomineerd voor de Gouden Strop. Hij schrijft columns voor CJP Magazine, opiniestukken voor NRC-Next en scenario’s voor film en theater. Vaak onder pseudoniem produceerde hij hits als ‘Jelle’. Hij werkte samen met Famke Louise en vormde met Sacha Harland het dance-duo ‘The Galaxy.’ 

In al zijn bezigheden toont hij kennis van de wereld waarin hij zich beweegt en durft hij die wereld ter discussie te stellen. Zoals Erasmus de boekdrukkunst omarmde als moderne techniek van zijn tijd, omarmt Lubach de media van nu. Naast het traditionele theater, maakt hij meesterlijk gebruik van een televisiekanaal op Youtube, internet, radio en televisie. Hij vernieuwt voortdurend en blijft niet hangen in zijn successen. Na de laatste aflevering van ‘De Avondshow met Lubach’ kijken vriend en vijand reikhalzend uit naar wat Arjen nu gaat doen. 

De Lof der Zotheidspeld wordt toegekend door het Comité Erasmus, Icoon van Rotterdam. Het comité promoot Erasmus en zijn gedachtegoed als boegbeeld voor de stad en organiseert jaarlijks de Erasmusweek rond de verjaardag van Erasmus op 28 oktober. 

Feestrede door Arjen Lubach

Presentatie van het boek ‘Erasmus de reiziger’ (info na programma Erasmusweek). 

18.00 u RECEPTIE op de omloop naast de Burgerzaal

19.00 u EINDE programma.

Organisatie: Comité Erasmus, icoon van Rotterdam

20 – 22 u Uit vrije wil voor Oekraïne: over moed, over strijden en/of in gesprek gaan

Gespreksavond over de consequenties van burgerschap in onze omgang met conflicten, in de internationale politiek en in de samenleving. Dit thema werd gekoppeld aan de keuzes waarvoor we staan in de oorlog in Oekraïne. Is deze onvermijdelijk, is een andere aanpak gewenst en mogelijk? En hoe gaan wij burgers om met onze eigen conflicten? 

Programma:

Introductie van Huis van Erasmus, inleidingen door drie sprekers, en na de pauze gingen de sprekers met elkaar en het publiek in gesprek.

Sprekers:

— oud-minister Joris Voorhoeve, die ‘Ware moed’ schreef over de onverzettelijke strijd van de Oekraïners; 

— oud-politicus / fotograaf Dolph Kessler die in zijn boek een midden tracht te vinden ‘tussen pacifisme en Von Clausewitz’; 

— Koen Holtzapffel die vorige maand in Rotterdam zijn boek ‘Erasmus en de vrije wil’ uitbracht.

Joris Voorhoeve verhaalt in zijn boek ‘Ware moed’ door middel van interviews met zo’n 40 Oekraïners over de enorme offers die Oekraïense mensen nu brengen voor zelfbeschikking van hun land en een onafhankelijke rechtsorde. Aan die strijd valt volgens hen en Joris Voorhoeve niet te ontkomen. Net zoals wij nu alleen in vrijheid in een democratische rechtsorde kunnen leven dankzij de opofferingen van onze voorouders en bondgenoten tegen onderdrukkers als Hitler. Het is aan de Oekraïners zelf om te bepalen wanneer zij gaan onderhandelen. Joris Voorhoeve is zelf betrokken bij en ook initiatiefnemer van humanitaire acties om de Oekraïners te ondersteunen.

Dolph Kessler schreef recent zijn boek ‘Oorlog of vrede, willen winnen of gelijkspel’. Hij pleit voor een “op vrede gerichte preventieve dialoog” dat hij omschrijft als ‘de derde weg tussen Pacifisme en Von Clausewitz’. Deze derde weg is des te meer noodzakelijk omdat er enorme uitdagingen op de mensheid afkomen (klimaat, technologie, common grounds, kernwapens). Machtsstrijd en oorlog tussen supermachten kunnen wij daarbij niet gebruiken. Het zou alle hens aan dek moeten zijn. Er valt daarom niet te ontkomen aan het sluiten van compromissen. Met betrekking tot Oekraïne was neutraliteit het voor de hand liggende compromis geweest. Maar is de dialoog altijd een begaanbare weg? En waar pleit hij in het bijzonder voor?

Koen Holtzapffel deed een uitgebreide studie naar de visie van Erasmus over de vrije wil. In hoeverre levert dat gezichtspunten op die waardevol zijn voor onze discussie van vanavond? Erasmus liet zich in ieder geval heel fel uit tegen het oorlog voeren. Erasmus’ methode van denken wordt omschreven als het perspectief van de ander leren kennen en op zoek gaan naar waarin je met elkaar verbonden bent. Maar had dat de oorlog in Oekraïne kunnen voorkomen? Erasmus erkende ook dat er gevallen zijn waarin men aan een oorlog niet valt te ontkomen.

Huis van Erasmus streeft naar een vreedzame samenleving met een accent op activiteiten rond burgerschap; daarbij uitgaande van het nog steeds actuele denken van Erasmus. Voor scholieren heeft het een aantal (gratis) lesmodules over burgerschap ontwikkeld.  Goed burgerschap vraagt volgens Huis van Erasmus om inzet voor een samenleving waarin mensen kunnen leven in vrijheid en een democratische rechtsorde. Van jongs af aan dient men daarom ook vaardigheden te leren als goed kunnen omgaan met verschillen, en met conflicten. Bij eigen conflicten en bij polarisatie in de samenleving is de uitdaging om toch te zoeken naar gespreksopeningen, om alles te proberen om de conflictspiraal te doorbreken. En misschien ook wel om op een slimme meer softe wijze te strijden. Dat alles vergt ook  offers. Gebeurt het daarom veel te weinig? Net als in de internationale politiek?

Organisatie: Stichting Huis van Erasmus

— zaterdag 26 okt

12.30 – 16.00 u Living Library.

In de Living Library lees je geen boeken, maar mensen. Mensen die in het dagelijks leven veel met vooroordelen te maken krijgen. Interessante mensen, die jij wellicht niet snel spreekt maar die veel te vertellen hebben.

De Living Library is een concept van Deense oorsprong, dat mensen met elkaar in contact brengt om zo vooroordelen te onderzoeken en tegen te gaan. Net als in een gewone bibliotheek waar boeken toegang geven tot ongekende werelden, biedt de Living Library bezoekers ook de mogelijkheid in de belevingswereld van een ander te stappen. Op een hele simpele manier: door onbevangen met elkaar in gesprek te gaan.

–— zondag 27 okt

12 – 14 u ”Vier de zondag” kerkdienst in de Laurenskerk 

met aansluitend verdiepende presentatie over Erasmus als theoloog en als bijbelwetenschapper door Peter Lens (bedenker en organisator van de muziektheater-voorstelling “Erasmus hier en nu” op maandag 28 okt. om 20 u in de Laurenskerk)

14 – 16 u Durf te denken over ……. Wat is de waarheid? Filosofie workshop

Durf jij vragen te stellen? Durf je in gesprek te gaan met anderen? Durf je je eigen mening op het spel te zetten? 

Filosoof Ruby Knipscheer (filosoof, docent, onderwijsontwikkelaar, spreker en auteur) werd in de Bibliotheek Rotterdam leidde een levendig gesprek.

Wat is de waarheid? Hoe weten we wanneer iets waar is? Kan iets wel echt bewezen worden? En kunnen we in een wereld van sociale media, fake news en A.I. nog wel onderscheiden wanneer iets waar is? En is er eigenlijk wel een waarheid…? 

Of is, zoals Nietzsche stelt, ‘De waarheid een leugen’? 

Durf jij mee te denken over jouw waarheid en je waarheden op het spel te zetten? 

Deze serie wordt mogelijk gemaakt door de Erasmus Experience.

— maandag 28 okt  

Geboortedag van Erasmus en slot van de Erasmusweek

15 u Erasmus thema-tour

Een verdiepend middagprogramma i.v.m. de avondvoorstelling ‘Erasmus Hier en nu’ vanavond om 20 uur in de Laurenskerk.

Vanaf 25 september is de muziektheater-voorstelling ‘Erasmus hier en nu’ 5 keer opgevoerd in plaatsen waar Erasmus zijn jeugd heeft doorgebracht: Gouda, Deventer, Den Bosch, Utrecht en Bergen op Zoom. Voorafgaand aan de voorstelling om 20 uur vond in elke plaats een verdiepend middagprogramma met lezingen, rondleidingen e.d. plaats met een focus op de levensfase van Erasmus in die plaats.

Dit vond vandaag – als laatste in een reeks van 6 voorstellingen – in Rotterdam plaats.

Aanvang 15.00 u – Erasmus Centre / Centrale Bibliotheek Hoogstraat 110, 3011 PV 

programma: ontvangst in de Erasmuszaal /  inleiding over Erasmus in Rotterdam /  lezing / bezichtiging ‘’Erasmus-Experience’’ / diner in Bistro Binnenrotte

spreker: dr John Tholen, conservator UNESCO Erasmus Collectie

thema: Erasmus en zijn omarming van de techniek

diner: in Bistro Binnenrotte (bibliotheek)

20 u Muziektheatervoorstelling ‘Erasmus: Hier en nu’ 

In de muzikale theatervoorstelling wordt duidelijk hoe Erasmus zich – ondanks alles – heeft kunnen ontwikkelen tot de grootheid die hij geworden is. Er zijn veel paralellen met de huidige tijd. Veel van zijn denkbeelden zijn nog steeds actueel, vandaar de titel “Erasmus hier en nu”. Voor deze boeiende voorstelling is bedenker en organisator Peter Lems geïnspireerd door het boek “Erasmus dwarsdenker” van Sandra Langereis. 

Het leven van Erasmus was vol drama, hij leefde in roerige tijden. Met satire en spot vocht hij als schrijver en denker in de zestiende eeuw tegen misstanden in de kerk. Zijn gedachtegoed is actueler dan ooit. Dankzij de toen net uitgevonden boekdrukdruktechniek bereikte hij met zijn ideeën en denkbeelden over kerk en maatschappij (in meer dan 100 boeken) een zeer groot publiek. Een mega-influencer zou men nu zeggen.

In de onorthodoxe voorstelling worden de rollen van Erasmus gespeeld door 4 personen, van 8 – 77 jaar. De 8-jarige Erasmus – ‘Mus’ heet hij in de voorstelling – geeft commentaar op zijn leven werken en wordt gespeeld door enkele kinderen van dezelfde leeftijd. De andere personages zijn er niet fysiek, maar als stemmen die op Erasmus inpraten. Live muziek door een ensemble met luit, fluit en zang met repertoire uit de late middeleeuwen / vroege renaissance en een “schola” met Gregoriaanse muziek omlijsten de diverse scènes.

—   —   —   —

Erasmus de Reiziger 

Zoveel als Erasmus reisde rond het jaar 1500, reisden er maar weinig. Erasmus de reiziger, brieven van een Europeaan vertelt het verhaal van de Rotterdamse humanist in Europa. 

Waarom ging hij op reis? Waar ging hij heen? Hoe verschrikkelijk was het onderweg? Wat leverde het hem op? Naar aanleiding van Erasmus’ eigen reisverslagen in zijn duizenden brieven, schetst dit boek een beeld van reizen in de 16de eeuw.

De plaatsen waar hij voor langere tijd verbleef, zoals Deventer, Leuven, Venetië, Cambridge en Bazel, staan vaak symbool voor een periode in zijn leven of de ontwikkeling die hij er doormaakte. De bestemmingen vormen een solide kapstok om zijn levensverhaal aan op te hangen. Veel minder aandacht gaat doorgaans uit naar de reis zelf.

Voor humanisten als Erasmus was het cruciaal om al reizend in contact te staan met een Europees netwerk. Het leverde informatie en onderzoeksmateriaal, nieuws, recent verschenen publicaties, ingangen voor het verwerven van onderdak, aanbevelingen en inkomsten, feedback en discussie op. Erasmus realiseerde dat niet alleen door zichzelf fysiek te verplaatsen. Brieven waren de smeerolie in zo’n netwerk en voor Erasmus dan ook van het grootste belang. Op die manier reisde Erasmus niet alleen zelf, maar gingen ook zijn ideeën, opgeborgen in de tassen en zakken van anderen, de wereld door.

Erasmus de Reiziger bevat 30 brieven rondom het thema reizen, ingeleid en becommentarieerd door dr. John Tholen. 

Te koop voor € 29,50. ISBN nr 9789 06100 7708

Bestellen kan bij https://uitgeverijdonker.nl/product/erasmus-de-reiziger

John Tholen is classicus, en boekwetenschapper. Hij werkt als conservator bij Bibliotheek Rotterdam, waar hij onder andere de grootste Erasmuscollectie ter wereld beheert. In 2023 is deze door UNESCO toegevoegd aan het Memory of the World Register.

—   —   —   —-

Podcast door Omroep HUMAN

Omroep HUMAN heeft een serie podcasts samengesteld over Grote Geesten, onder de titel Wat Blijft. In de komende 12 weken kunt u horen over indrukwekkende denkers uit de Humanistische Canon. Van Aristoteles tot Hannah Arendt en van Simone De Beauvoir tot James Baldwin. Wat hebben zij betekend? Wat kunnen we leren van hun leven en denken? En hoe leven zij voort?   

In de eerste aflevering volgt Stine Jensen het spoor terug van Desiderius Erasmus. Met satire en spot vocht hij als schrijver en denker in de zestiende eeuw tegen misstanden in de kerk. Zijn gedachtegoed lijkt actueler dan ooit. Zo verzette hij zich tegen dogmatisch denken en mensen die zich opsluiten in hun eigen gelijk, vertelt hoogleraar intellectuele geschiedenis Han van Ruler aan Stine. En in zijn boek ‘Lof der Zotheid’ laat hij zien hoe humor, ironie en zelfkritiek onontbeerlijk zijn. 

Hoogleraar Erasmiaanse waarden en voormalig politicus Ronald van Raak: ‘Hij zag dat als het cement tussen de stenen, het houdt de samenleving in verband. Bovendien: als je mensen echt wilt snappen moet je naar hun dwaasheden kijken.’ 

De Rotterdamse rapper en muzikant Adison Dos Reis maakte recent pas kennis met Erasmus en was meteen fan. Hij liet zich inspireren tot een speciale Erasmus-rap waarin hij bezingt hoe Erasmus en hij hetzelfde pad bewandelden als ‘bastaard’ in Rotterdam en ziet ook overeenkomsten als het gaat om autonomie en spelen met taal. 

Sanne Steen, promovenda aan de Erasmus Universiteit, vertelt bij het standbeeld van Erasmus voor de Laurenskerk over de betekenis van Erasmus voor de stad Rotterdam. 

https://open.spotify.com/episode/03Fz95xKbNQu7-LihBpj5bZ?si=PZ_DYlf5SXux-CogSOSCPxQ&t=1387

—   —   —   —

Filosofie workshops in november

Op 6, 13 en 20 november organiseert cultuurhistoricus Jan de Bas 3 workshops over het leven en denken van Erasmus. Drie boeken staan centraal: de Lof der Zotheid, de Klacht van de Vrede en Over de Vrije Wil.

Aanvang: 10.00 u.

Locatie: Volksuniversiteit Rotterdam, Heemraadssingel 275 – 277, 3023 BE.

Cursusnr. 400  /  Kosten: € 79,00.

Inschrijven via www.volksuniversiteitrotterdam.nl/mens-maatschappij/filosofie