Erasmus uit de kluis 2

Over een boekje uit 1609 met goede manieren voor kinderen (voor de zoon van Karel de Grote) in dagblad TROUW op 2 nov. 2026
‘Erasmus had zijn tegenwoordige status in Rotterdam waarschijnlijk dwaas gevonden’
Rotterdam is enthousiast over een teruggevonden boekje van Erasmus. Het leidt tot nieuwe gesprekken over het gedachtegoed van de wijsgeer en bestseller auteur ‘avant la lettre’. *)
Anton Slotboom, Rotterdam
Gegniffel in de Rotterdamse studiezaal. Schrijft Erasmus in een eeuwenlang verloren gewaand maar nu gevonden boekje over opvoeding uit 1609 écht dat iemands neus altijd vrij moet zijn van vies snot? Omdat snot – zoals Erasmus het schrijft – ‘zonder meer walgelijk’ is?
Kinderen moeten nooit met hun neus tetteren, schrijft de Rotterdamse wijsgeer, bestseller auteur ‘avant la lettre’. Dat moeten ze maar overlaten aan hoornblazers en olifanten.
Gegniffel dus. Want zo kennen ze ‘hun’ Erasmus nog niet, de Rotterdammers die vrijdagmiddag 30 oktober in het Stadsarchief voor het eerst een spraakmakende nieuwe aanwinst voor de Erasmus Collectie van de Bibliotheek Rotterdam mogen aanschouwen.
In de ogen van deze Rotterdammers moet Desiderius Erasmus Roterodamus – geboren in 1466 – toch vooral een man zijn geweest die zich met de grootste kwesties denkbaar bezig hield: vrede, rede, samenleven. Op allerlei plekken in de huidige stad prijken stevige spreuken van Erasmus die daarover gaan.
‘Laat ieder z’n eigen overtuiging eren zonder die van een ander te beledigen’ staat bijvoorbeeld bij het Centraal Station. ‘Zoet is de oorlog totdat je hem proeft’ bij concertgebouw De Doelen. ‘Jonge mensen zijn de hoop van een land’ op de uitgang van een metrostation in Rotterdam-zuid.
Het ziekenhuis, de brug, de universiteit: het is in Rotterdam allemaal al jaren vernoemd naar Erasmus. Zijn beeltenis staat op boeken, op sokken, op posters
De vondst van het vermoedelijk enige exemplaar van een verloren gewaand boekje wordt in Rotterdam volop besproken. Het is vrolijk stemmend nieuws.
*) Lang voordat het woord bestseller een begrip werd (eind 19e eeuw) bereikte Erasmus reeds een gigantisch lezerspubliek.
Boekje om écht te lezen
La civilité puerile (De kinderlijke beschaving) heet het boekje waar zelfs het NOS-jeugdjournaal op afkwam. Het dook onlangs op in de Verenigde Staten. Een antiquair benaderde de beheerders van de Rotterdamse Erasmus Collectie die 6.000 objecten en 30% van alle bij leven van Erasmus verschenen boeken in de collectie opgenomen heeft. Drie jaar geleden werd deze collectie opgenomen in het Unesco Memory of the World-register.
Na Rotterdams onderzoek bleek het om een Frans boekje uit 1609 te gaan, met een tekst die was vertaald en bewerkt door Jean Louveau, een protestant. Een boekje bedoeld om juist niet als pronkstuk neer te leggen, maar ook echt te lezen.
Dat lezen is ook gebeurd. Er staan grote maatschappelijke adviezen in, maar wonderlijk genoeg is precies het deel over de neushygiëne ooit ook eens door een lezer onderstreept.
“Erasmus had zijn tegenwoordige staat in de stad waarschijnlijk dwaas gevonden, want hij schreef eens dat het hol is om je als stad te beroepen op een beroemde inwoner die er ooit is geboren”, vertelt conservator John Tholen van Bibliotheek Rotterdam.
“Erasmus is in Rotterdam een uithangbord, maar het is ook belangrijk om daar als stad een invulling aan te geven. In de polariserende samenleving van nu denk ik dat Erasmus wezenlijk iets bij te dragen heeft. Erasmus is meer dan een holle frase.”
Geen klap aan
In de vol gereserveerde zaal wil kapster Myriam van Dijk (51) daar alles van weten. ”Mijn dochter deed havo-examen en ik moest met haar de hele geschiedenis van Erasmus door” vertelt ze. Dat de gemiddelde Rotterdammer weet van Erasmus is alleen zo vanzelfsprekend nog niet, heeft ze vandaag ontdekt. “Ik sprak vanmiddag iemand die totaal niet wist wat Erasmus heeft betekend. Dat vind ik nou jammer. Als je dan toch in Rotterdam woont, moet je wel wat over Erasmus weten” vindt Van Dijk. Of dochter onder de indruk was? “Ze is een puber. Ze vond er geen klap aan.”
Ron Koldenhof (67) zit ook in de zaal. Hij begon onlangs met het geven van rondleidingen over Erasmus aan kinderen tussen de 9 en 12 jaar oud. Kinderen gaan onder zijn leiding aan de slag met zelfstandig denken en rechtvaardigheid. Hij laat ze aan de hand van stellingen redeneren. “In de maatschappij moeten mensen naar elkaar kunnen luisteren en toch van mening kunnen verschillen. Dat is het gedachtegoed van Erasmus”, zegt Koldenhof.
Juist de door Erasmus gepredikte verdraagzaamheid in de stad nam de afgelopen jaren gevoelsmatig af, vindt hij. “Dat is voor Rotterdam een uitdaging. We proberen daarom om de kinderen echt met elkaar in gesprek te laten gaan. Dat zou eerlijk gezegd voor volwassenen óók goed zijn, om dat te leren.”




